CÀ PHÊ MOCHA TỪ YEMEN

Chuyện về cà phê Mocha từ Yemen – Bản đồ cà phê Châu Á

Ngoài Ethiopia, thì Yemen có một lịch sử lâu đời nhất về cây cà phê, Quốc gia Tây Nam Á này được biết đến với vai trò phân tán cây cà phê từ Ethiopia ra toàn thế giới trong thời kỳ thịnh vượng của đế chế Hà Lan bằng đường hàng hải từ cảng Mocha. Mặc dù có nhiều nghiên cứu khoa học để chỉ ra rằng xuất xứ của Cà phê Mocha từ Yemen có nguồn gốc từ đông Ethiopia, Song đây vẫn được xem là một trong những loại cà phê bản địa được trồng tại Yemen.

Lịch sử cà phê thế kỷ 16 -17 gắn liền với cảng Mokha (Mocha) Yemen, Nhưng ngày nay Mokha là nơi nhập siêu ‘bom đạn’ cho các cuộc chiến và xung đột chính trị. Chiến tranh gần như đã xóa bỏ Mokha khỏi bản đồ cà phê, Nhưng qua đó đã kích hoạt vô số những nỗ lực – vẫn được duy trì, để vực dậy cây cà phê như thời hoàng kim của nó.

Tổng quan về canh tác cà phê tại Yemen

Biểu tượng quốc gia trên cờ của Yemen mô tả hình ảnh của đập nước Marib và một cành cà phê. Đây không phải là sự trùng hợp ngẫu nhiên khi mà việc uống cà phê, như chúng ta biết ngày nay được bắt nguồn từ Yemen vào thế kỷ 15 khi những tu sĩ Sufi lần đâu phát hiện ra loại này. Tuy nhiên, trong thế kỷ 20, vị thế mà cây cà phê Yemen từng có đã bắt đầu suy giảm cả về số lượng và chất lượng, Các thống kế sau đây được thực hiện bởi CafeImpots vào năm 2017:


Quy mô sản xuất:

  • Dân số tham gia vào ngành cà phê: xấp xỉ 600.000
  • Quy mô trang trại trung bình: 1 ha trở xuống
  • Sản lượng xuất khẩu hàng năm: 300.000 bao (60 kg)

Hoạt động canh tác cà phê Ethiopia

  • Các khu vực đang canh tác cà phê: Bani Mater, Bani Hammad, Bura’a, Haraaz,
  • Giống cà phê phổ biến: Các giống bản địa như Dawairi, Jaadi, Tuffahi …
  • Phương pháp chế biến: hầu hết được chế biến khô

YEMEN PRIME COFFEE
Bản đồ các vùng canh tác cà phê Yemen

Chúng ta sẽ dễ dàng nhận thấy mức sản xuất cà phê của Yemen rất thấp so với các nhà sản xuất hàng đầu thế giới – như Brazil, Việt Nam, Indonesia và Colombia, thậm chí là người láng giềng Ethiopia. Điều này là do Yemen nhận được lượng mưa thấp hơn đáng kể và các phương pháp nông nghiệp hiện tại cũng đã lỗi thời, song quan trọng nhất – là do trình trạng chiến sự kéo dài trên đất nước.

Cảng cà phê Mocha của Yemen

Mocha là một trong những thuật ngữ phổ biến và có nhiều biến thể nhất trong ngành cà phê. Cách gọi phổ biến Cà phê Mocha (hay còn gọi là Moka, Moca hoặc Mocca) được dùng để chỉ cảng Mocha (Al Mokha) ở mũi phía tây nam của bán đảo Ả Rập thuộc Yemen ngày nay.

Cảng Mocha - Yemen
Cảng Mocha – Yemen trong thế kỷ 16-17

Mocha từng nổi tiếng với vai trò là “thánh địa” cà phê Arabcia (cà phê chè) từ thế kỷ 15 đến đầu thế kỷ 18. Tất nhiên cảng Mocha không phải nơi lý tưởng để trồng cà phê, cà phê chỉ được vận chuyển từ nội địa Yemen đến cảng Mocha. Trong suốt thế kỷ 16 – 17, hạt cà phê Mocha chỉ vận chuyển sau khi rang để đảm bảo độc quyền giống cà phê Arabica.

Trong suốt thời kỳ thịnh vượng này, các thương nhân từ Anh, Hà Lan và Pháp đã thúc đẩy thương mại tại cảng Mocha rất sầm uất. Trong đó, thông qua các thương buôn Hà Lan cây cà phê từ Mocha đã có mặt tại Ceylon (Sri Lanka ngày nay) vào năm 1658, và đến Java – thuộc Indonesia (và thông qua một số con đường không chính thức khác). Rất nhanh sau đó, dù muốn hay không thì cà phê từ Mocha cũng đã tỏa đi toàn thế giới.

Một vài sự nhầm lẫn liên quan đền cà phê Mocha

Trước tiên, Làm phức tạp thêm tính thống nhất của tên gọi cà phê Mocha, là cà phê xuất hiện của cà phê Harrar từ phía đông Ethiopia. Những loại cà phê Ethiopia – Từ vùng Harrar được chế biên khô thường được bán dưới cái tên Mocha hoặc Moka và cũng là một trong những loại cà phê có chất lượng tốt nhất thế giới. (Điều này rất có thể bắt nguồn từ quá khứ của thế kỷ 16, khi người Thổ thuộc đế chế Ottoman đã chiếm cứ Yemen vào năm 1536, và sử dụng cảng Mocha của Yemen để xuất khẩu cà phê).

Cafe Yemen
Cây cà phê ở Mocha – Yemen – Nguồn CafeImports

Vẫn còn một sự nhầm lẫn khác với danh từ Mocha, xuất phát từ đặc tính hương vị giống với chocolate của cà phê Mocha từ Yemen, một số người đam mê cà phê đã gắn với tên gọi của một loại cà phê Espresso có kết hợp sô cô la nóng với tên gọi là Mocha (hay Moka – xem thêm cà phê mocha). Ngày nay Cà phê Mocha thường bị nhầm lẫn, và được hiểu là Espress với sô cô la nóng được gọi trong quán cà phê thay vì cà phê Mocha từ Yemen.

Canh tác cà phê Mocha ở Yemen

Cà phê Yemen là một trong những loại đắt nhất thế giới, có giá hơn 15 USD mỗi kg. Các hạt cà phê này đươc thu hoạch từ 34.500 ha đất nông nghiệp từ những thửa ruộng bậc thang khô cằn trên các sườn núi ở độ cao từ 700 đến 2.400 mét – Theo Abd al-Malik al -Thaur, một quan chức của Bộ Nông nghiệp Yemen (theo The New Arab).

Cafe Yemen
Cafe Yemen. Photo Provided by Al-Ezzi Industries

Từ khi những cây cà phê đầu tiên được trồng trên đất Yemen cho đến nay, cây cà phê vẫn được canh tác theo cách như trên. Đây là sinh kế của hàng nghìn hộ gia đình nhỏ lẻ tại Yemen (với tổng cộng gần một triêu người làm việc trong mọi khâu sản xuất cà phê từ trồng trọt, đến thành phẩm). Chuỗi sản xuất này vẫn thuần túy mang tính thủ công bao gồm cả khâu thu hoạch, phân loại đều được tiến hành cẩn trọng bằng tay và chế biến khô bằng cách phơi nắng tự nhiên.

Mokhtar Alkhanshali cùng với các nông dân canh tác cà phê Yemen
Mokhtar Alkhanshali cùng với các nông dân canh tác cà phê Yemen

Ngành Cà phê Yemen hiện nay

Mặc dù đã từng là một trong những cái tên được đánh giá cao nhất thế giới, cánh cửa xuất khẩu cà phê của Yemen đã khép lại từ những năm 1950, một mặt do sản lượng ít ỏi, mặt khác trình trạng chiến sự đã đẩy giá cà phê nhân thô lên rất cao so với các quốc gia sản xuất cà phê khác trên thế giới. Cảng Mocha ngày nay cũng chỉ tồn tại như một cảng cá với hoạt động du lịch ít ỏi.

Tất cả các điều trên đã thắt chặt đất nước, mà nếu không vì nỗ lực của nhiều cá nhân tổ chức thì hoạt động sản xuất cà phê Yemen có thể đã hoàn toàn biết mất. Từng có giai đoạn cây cà phê phải nhường đất cho các đồn điền ma túy (được gọi là Qat hoặc Khat vì dịch ra từ tiếng Arab) với lợi nhuận cao hơn rất nhiều. Nhai Khat là một thói quen phổ biến ở Yemen và vùng Sừng châu Phi chúng phổ biến đến mức lệnh cấm Khat trong khoảng thời gian giữa những năm 2000 đã bị bỏ rơi một cách lặng lẽ.

Cafe Yemen
Al-Ezzi Industries; Haraaz, Yemen

Shabbir A. Ezzi, một trong số ít các doanh nhân với tầm nhìn về sự hồi sinh của cà phê Yemen, đã đầu tư đáng kể thời gian, tiền bạc và sự tham gia trên mặt đất để khởi xướng các chương trình khuyến khích sản xuất cà phê và cung cấp một thị trường ổn định cho những người nông dân sẵn sàng và có thể đáp ứng các tiêu chuẩn của Ezzi – Theo cafeimports.com

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

0798160474